Zilveren miniatuur molenbeker, J.S. Zwanenburg & Zn, Sneek, 19e eeuws

Zilveren miniatuur molenbeker, gemaakt door de Fa. Jan Sjerps Zwanenburg & Zn uit Sneek. Werkzaam van 1864 tot 1900.

Een molenbeker is een van de meest fascinerende en vermakelijke objecten uit de geschiedenis van het Nederlandse zilver.

Het is geen gewoon drinkvat, maar een zogenaamde schertsbeker of drankspelbeker.

 Vanaf de 17e eeuw tot diep in de 19e eeuw werd deze beker gebruikt tijdens feestelijke bijeenkomsten en bruiloften om de sfeer te verhogen.

Hoe werkte het drankspel?

Het unieke aan een molenbeker is dat de beker ondersteboven op de molen staat als hij op tafel rust. Je kunt de beker dus pas neerzetten als hij helemaal leeg is. Het spel ging als volgt:

1. De beker werd gevuld met wijn of sterke drank.
2. De drinker moest hard door een klein blaasbuisje (of pijpje) aan de achterkant van de molen blazen.
3. Hierdoor gingen de wieken hard ronddraaien.
4. Tegelijkertijd begon er vaak een klein zilveren wijzertje op een cijferplaatje (aan de achterzijde van de molen) mee te draaien.
5. De drinker moest de beker in één teug leegdrinken voordat de wieken stilstonden.
6. Het cijfer waar de wijzer uiteindelijk op stopte, gaf aan hoeveel bekers de drinker als 'straf' extra moest leegdrinken, of hoeveel slagen hij moest overslaan.

In de 17e en 18e eeuw waren levensgrote zilveren molenbekers exclusieve bezittingen voor de rijke burgerij en adel om indruk te maken op gasten. In de 19e en 20e eeuw – de periode waarin makers zoals Zwanenburg actief waren – transformeerde de molenbeker tot een geliefd miniatuurobject (pronkzilver). Hoewel ze te klein werden om echt uit te drinken, bleef het ingenieuze mechanisme met de werkende blaasbuis en de draaiende wieken exact intact.

De miniatuur is gekeurd met het zwaardje voor minimaal 2e gehalte zilver. Tevens gekeurd met meesterteken JZ222.

In goede conditie.

Gewicht: 40,6 gram. Afmetingen: 3 x 9,5 cm.